Nietrzymanie moczu u mężczyzn najczęściej pojawia się po operacjach prostaty, zwłaszcza po radykalnej prostatektomii, ale może też wynikać z pęcherza nadreaktywnego lub osłabienia mięśni dna miednicy. Fizjoterapia urologiczna – trening mięśni dna miednicy pod kontrolą terapeuty, terapia manualna i trening pęcherza – jest postępowaniem pierwszego wyboru przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu po operacji i może przyspieszyć powrót kontroli nad mikcją.
Skąd bierze się nietrzymanie moczu u mężczyzn
Za trzymanie moczu u mężczyzny odpowiadają dwa mechanizmy: zwieracz wewnętrzny w szyi pęcherza oraz zwieracz zewnętrzny cewki moczowej, wspierany przez mięśnie dna miednicy. Podczas radykalnej prostatektomii usuwa się gruczoł krokowy wraz z częścią cewki, przez co pierwszy mechanizm przestaje działać, a cała kontrola spoczywa na zwieraczu zewnętrznym i mięśniach miednicy. Dlatego bezpośrednio po operacji większość mężczyzn doświadcza wycieku moczu przy kaszlu, kichaniu, wstawaniu czy dźwiganiu. U większości dolegliwości stopniowo ustępują w ciągu 6-12 miesięcy, a prowadzony pod kontrolą trening mięśni może ten czas skrócić.
Nietrzymanie moczu może mieć też inne przyczyny. Przy pęcherzu nadreaktywnym pojawiają się nagłe, trudne do powstrzymania parcia, czasem z wyciekiem moczu, zanim uda się dotrzeć do toalety. Łagodny rozrost prostaty utrudnia opróżnianie pęcherza i prowadzi do przepełnienia oraz kropelkowego wycieku. Na kontrolę mikcji wpływają również choroby neurologiczne, cukrzyca, przewlekłe zaparcia, otyłość i wcześniejsze zabiegi w obrębie miednicy. Rozróżnienie typu nietrzymania moczu – wysiłkowego, naglącego lub mieszanego – jest pierwszym krokiem do dobrania właściwej terapii.
Czym jest fizjoterapia urologiczna i czym różni się od ćwiczeń Kegla
Fizjoterapia urologiczna to dział fizjoterapii zajmujący się zaburzeniami układu moczowo-płciowego i funkcją mięśni dna miednicy u mężczyzn. Różni się od samodzielnie wykonywanych ćwiczeń Kegla przede wszystkim diagnostyką. Zanim pacjent zacznie ćwiczyć, terapeuta ocenia napięcie, siłę, wytrzymałość i koordynację mięśni dna miednicy, między innymi za pomocą badania USG. Pozwala to sprawdzić, czy mięśnie w ogóle kurczą się prawidłowo, czy nie są nadmiernie napięte i czy pacjent nie wykonuje parcia zamiast skurczu, co jest częstym błędem przy ćwiczeniach z instrukcji internetowych.
Na tej podstawie powstaje indywidualny plan terapii. Ćwiczenia dobiera się do konkretnego problemu: inaczej pracuje się z mężczyzną po prostatektomii, u którego mięśnie trzeba wzmocnić i nauczyć szybkiej reakcji na wysiłek, a inaczej z pacjentem z przewlekłym bólem miednicy, u którego dno miednicy jest przeciążone i wymaga rozluźnienia. Fizjoterapeuta urologiczny łączy ćwiczenia z terapią manualną, nauką prawidłowego oddychania i pracą nad nawykami związanymi z oddawaniem moczu, takimi jak ilość i pora przyjmowania płynów czy ograniczenie kawy i napojów gazowanych drażniących pęcherz.
Jak wygląda terapia krok po kroku
Pierwsza wizyta to szczegółowy wywiad dotyczący operacji, przyjmowanych leków, częstości mikcji i okoliczności wycieku. Pomocny jest prowadzony przez kilka dni dzienniczek mikcji, w którym zapisuje się godziny oddawania moczu, ilość wypitych płynów i epizody nietrzymania. Następnie terapeuta bada funkcję mięśni dna miednicy i uczy izolowanego skurczu, czyli napinania właściwych mięśni bez angażowania pośladków i brzucha oraz bez wstrzymywania oddechu.
Właściwy trening składa się z kilku elementów. Skurcze wytrzymałościowe wzmacniają zdolność utrzymania napięcia podczas dłuższego wysiłku, a szybkie skurcze uczą reakcji na nagły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Pacjent uczy się napinać mięśnie tuż przed kaszlem, kichnięciem czy podniesieniem ciężaru, co ogranicza wyciek. Przy parciach naglących dołącza się trening pęcherza, czyli stopniowe wydłużanie odstępów między wizytami w toalecie i techniki tłumienia parcia. Terapia manualna rozluźnia przeciążone tkanki miednicy i krocza oraz pracuje z bliznami pooperacyjnymi. Ćwiczenia wykonuje się codziennie w domu, a wizyty kontrolne co kilka tygodni służą korekcie techniki i stopniowaniu obciążenia. Najlepiej, gdy trening rozpoczyna się jeszcze przed planowaną operacją prostaty, ponieważ mięśnie nauczone prawidłowej pracy łatwiej przejmują kontrolę po zabiegu.
Inne wskazania do fizjoterapii urologicznej
Fizjoterapia urologiczna nie ogranicza się do nietrzymania moczu. Wskazaniem są również trudności z rozpoczęciem mikcji i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, przewlekły ból w obrębie miednicy, krocza i jąder, a także zaburzenia erekcji, w których istotną rolę odgrywa stan mięśni dna miednicy odpowiedzialnych za utrzymanie wzwodu. Przewlekły ból miednicy u mężczyzn często wiąże się z nadmiernym napięciem mięśni dna miednicy, a nie z infekcją, dlatego gdy badania urologiczne nie wykazują zakażenia, rozluźnianie tych mięśni i praca z punktami spustowymi mogą przynieść ulgę w sytuacjach, w których leczenie przeciwbakteryjne nie dawało poprawy.
Z terapii korzystają mężczyźni po operacjach urologicznych dotyczących prostaty, pęcherza i cewki moczowej oraz pacjenci przygotowujący się do takich zabiegów. W okresie po operacji fizjoterapeuta pracuje także z blizną i uczy bezpiecznego powrotu do aktywności fizycznej, tak aby dźwiganie czy trening nie nasilały wycieku moczu. W każdym z tych przypadków fizjoterapia jest uzupełnieniem leczenia urologicznego, a nie jego zamiennikiem, dlatego przy nowych lub nasilających się objawach konieczna jest konsultacja lekarska.
Gdzie skorzystać z fizjoterapii urologicznej w Bielsku-Białej
Terapię warto prowadzić w ośrodku, w którym fizjoterapeuta współpracuje z urologiem i ma dostęp do diagnostyki, ponieważ część objawów – na przykład nawracające parcia czy krew w moczu – wymaga najpierw wykluczenia przyczyn wymagających leczenia lekarskiego. Dobrze, gdy ten sam ośrodek prowadzi pacjenta przed operacją prostaty i po niej, bo wtedy plan ćwiczeń można rozpocząć wcześniej i kontynuować bez przerwy. W Bielsku-Białej taką możliwość daje Klinika Galena przy ul. Żywieckiej 71 – klinika ginekologiczno-położnicza z oddziałem szpitalnym, poradnią urologiczną i poradniami specjalistycznymi. Prowadzona tam fizjoterapia urologiczna przy nietrzymaniu moczu u mężczyzn obejmuje indywidualnie dobrane ćwiczenia mięśni dna miednicy, terapię manualną, badanie USG z oceną funkcji mięśni dna miednicy oraz edukację w zakresie nawyków dotyczących pracy pęcherza. Wskazaniami są nietrzymanie moczu po operacjach prostaty, wysiłkowe i z parć naglących, trudności z oddawaniem moczu, ból miednicy i krocza, zaburzenia erekcji oraz przygotowanie do zabiegów urologicznych i rekonwalescencja po nich. Wizyty odbywają się z zachowaniem dyskrecji.
Najczęstsze pytania
Kiedy po operacji prostaty można zacząć fizjoterapię?
Delikatne ćwiczenia mięśni dna miednicy zwykle rozpoczyna się po usunięciu cewnika, za zgodą urologa. Naukę prawidłowego skurczu najlepiej przeprowadzić jeszcze przed zabiegiem, podczas wizyty przygotowawczej.
Jak długo trwa terapia?
Zależy to od przyczyny i nasilenia dolegliwości. Po prostatektomii poprawę obserwuje się zwykle w ciągu pierwszych tygodni regularnych ćwiczeń, a pełny program trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, z wizytami kontrolnymi co kilka tygodni.
Czy wystarczą ćwiczenia Kegla z internetu?
Samodzielne ćwiczenia bywają wykonywane nieprawidłowo, na przykład przez parcie zamiast skurczu lub napinanie pośladków. Jedna wizyta u fizjoterapeuty urologicznego pozwala sprawdzić technikę i dobrać plan do konkretnego problemu.
Czy fizjoterapia pomaga przy pęcherzu nadreaktywnym?
Tak. Trening pęcherza, techniki tłumienia parcia i praca z mięśniami dna miednicy zmniejszają częstość nagłych parć i epizodów wycieku, a w razie potrzeby uzupełniają leczenie farmakologiczne prowadzone przez urologa.
Artykuł sponsorowany
